GLOSATEGIA

AUTENTICIDAD; 

Garantía del carácter genuino y fidedigno de ciertos materiales digitales, es decir, de que son loque se afirma de ellos, ya sea objeto original o en tanto que copia conforme y fiable de un original, realizada

mediante procesos perfectamente documentados.

 

CERTIFICACIÓN;Proceso de evaluación del grado en que un programa de preservación cumple con un conjunto de

normas o prácticas mínimas previamente acordadas.

 

PATRIMONIO DIGITAL;Conjunto de materiales digitales que poseen el suficiente valor para ser conservados para

que se puedan consultar y utilizar en el futuro.

 

PRESERVACIÓN DIGITAL;Acciones destinadas a mantener la accesibilidad de los objetos digitales a largo plazo.

INGESTA; Operación consistente en almacenar objetos digitales, y la documentación relacionada, de manera

segura y ordenada.

 

INTEGRIDAD de objetos digitales; Estado de los objetos que se encuentran completos y que no han sufrido

corrupción o alteración alguna no utorizada ni documentada.

 

DERECHOS;

Facultades o poderes legales que se tienen o ejercen con respecto a los materiales digitales, como sonlos derechos de autor, la privacidad, la confidencialidad y las restricciones nacionales o corporativas impuestas

por motivos de seguridad.

 

VERIFICACIÓN: Acción de comprobar si un objeto digital, en un formato de fichero dado, está completo y cumple

con la especificación de formato.

 

DOKUMENTAZIO DIGITALA VS. DOKUMENTAZIO TRADIZIONALA

 

Informazio tradizionala sortzen da bakoitzak bere kodifikazio sistema eta erregistro partikularra duten bitartekoen bidez. Horrela, testu-informazioa kodifikatu ahal izateko  alfabetuak behar ditu eta inprimatzea erregistratzeko; soinu-informazioak, berriz, uhinak eta grabazioak.

 Teknologia berrien etorrerarekin informazioa jatorrian zein bitartekoren bidez sortzen den garrantzia galtzen du, dena elektrizitatearen inpultso positibo eta negatiboak ordezkatzen dituzten “1″ eta “0″ digitoen kodeetara itzultzen baita. Ondorioz, nahiz testua, soinua edo irudia izan, informazioa bitarteko eta kode berean erregistratzen da, iraganean independenteak zirenak komunikazio-sistema berri batean integratuz.   

Bi dokumentazio moten arteko aldea dokumentu digitak dituen ezugarriak ikusiz nabarmen gelditzen dira:

IZAERA INTERAKTIBOA Dokumentu tradizional baten irakurketa modu pasiboan egiten da. Dokumentuak dioenarekin irakurleak ondorioak ateratzen ditu. Dokumentu digitalarekin, ordea, erabiltzaileak edukiengatik galde dezake, aipamenak txertatu, edukiak eraldatu edota erantsi, etab. Modu honetan erabiltzaile eta dokumentuaren arteko nolabaiteko komunikazioa sortuz.  

IZAERA MULTIMEDIATIKOA Informazioa ematerakoan, dokumentu tradizionalak bere izaera monomediatikoa dela eta murrizketak jasaten ditu: testu batek hitzaren bitartez informazioa ematen du; argazki batek irudiarekin; grabazioak soinuaren bidez. Dokumentu digitalek bai testu, bai irudi finko edota mugikor, bai soinuaren bidez jasotako informazioa gune bakarrean integratu ditzakegu. 

 IZAERA HIPERTESTUALA Dokumentu tradizionalek irakurketa linealetara behartzen dute: liburu bat lehenengo orrialdetik azkenengora irakurtzen da eta filme bat hasieratik bukaerara ikusten. Dokumentu digitaletan erlazioak sor daitezke dokumentuko leku desberdinetan  dauden hitz edo esaldi batzuen artean. Erlazio hipertestual hauek dokumentuaren egileak hasieratik eginikoak edo irakurle/kontsulta-egileak ondoren eginikoak izan daitezke, azken honek, nabigatzeko bide berriak eraikitzean diskurtsoaren autore ere bihurtzen dituelarik.

IZAERA OMNIESKURAGARRIA Dokumentu tradizionaletako egileek beren diskurtsoa beste egileen diskurtsoekin erlazionatzeko modu desberdinak dituzte, erabilitako bibliografia aipatuz, esate baterako. Hala ere, irakurlearentzat ezinezkoa izaten da autoreek erabilitako iturriak eskuratzea. Liburutegiek, modu batean, ahalbidetuko lukete dokumentu tradizionalen irakurleak autorearen diskurtsoa jarraitzea, baina, egia esan, oso deserosoa da metodo hau. Dokumentu digitalekin, aldiz, limitazio hau gaindituta dago. Webgune desberdinetan kokatutako dokumentuen arteko “hipererlazioak” lortzeko aukerak, edozein herrialdetan zaudelarik Internet bidez sareari konektaturik egonez gero, aukera ematen du dokumentu digitalera iristeko.

Amaitzeko hona hemen Lluis Codinak euskarri digitalen ezaugarritzat dituenak:

• NEURGARRITASUNA. Informazioa ordenagailu bidez “prozesatua” edo kalkulatua izan daiteke.
• BIRTUALTASUNA.Informazio digitalak ez ditu analogikoak berez dituen mugapenak.
• GAITASUNA. Informazio kopuru aldetik ez du mugapen praktikorik, interface bateratuen bidez eskuragarri dagoelarik. 

 

Iturriak:

- http://www.msinfo.info/propuestas/documentos/documentos_digitales.html

- http://www.elprofesionaldelainformacion.com/contenidos/2001/diciembre/5.pdf

 - http://ibersid.eu/ojs/index.php/scire/article/viewFile/1505/1483

-   http://www.conectapyme.com/documentacion/2009-evolucion.pdf 

SOCIAL BOOKMARKING-a (S.b.)

S.b-en bitartez bai Internet bai Intranet-en loturak bildu, sailkatu eta partekatzeko modua dugu.

Social bookmarking-ak gune publiko batean loturak eranstea ahalbidetzen dituzten sistemak dira ( Internet Explorer-eko favoritos bezala), Internet sarera konektatuta dagoen edozein ordenagailutatik eskuragarri geratuz. Modu honetan gure informazio iturriak gure kontuetan bildurik gelditzen dira. Izaera kolektiboko funtzionamendua dauka, loturak gainerako erabiltzaileekin partekatu baitaitezke.   

 Informazioa gordetzen laguntzeaz gain, s.b-ek tag-en bidez sailkatzeko eta etiketatzeko aukera ematen digute. Etiketen erabilpena informazio iturriei izen bat esleitzeko erabiltzen dugu. Ezarritako edo iradokitutako araurik ez dago etiketatzean; erabiltzaile bakoitzak egokienetzat duen izena ipiniko du.

Social bookmarking-aren abantailak

Denham Grey-ek bere Konowledge-at-work blogean, besteak beste honako abantailak ikustezn dizkio:

• Gure erreferentzia gogokoenak sarean gordetzen ditugu, gure ordenagailuan gordeta izan beharrean. Horrela edozein tokitik kontsulta ditzakegu: etxetik, lanetik, unibertsitatetik, herriko liburutegitik, gure bezeroaren bulegotik, …
• interesatzen zaizkigun gaiak jarraitzeko oso modu azkarra da. RSS irakurtzaileei esker gure intereseko gaien berri izango dugu berehala.
• aukeratutako estekeei jendeak ezartzen dien “tag”-a edo komentarioak ikusterakoan, besteek gauzak nola “ikusten” dituzten ideia ematen digu, gure ikuspuntu propioarekin konparatu ahal izateko.
• etiketa edo “tag” sinpleak erabiltzerakoan, estekak karpetetan gordetzea baino askoz ere malguagoa da.
• jendeak gehitzen dituen esteka edo lotura berrien jarraipena egin daiteke. Edo popularrenak. Edo zure intereseko gaiarenak.

S.b.ak kudeatzeko zerbitzu asko daude. Ezagunenen artean aipa daitezke CiteUlike, Delicious, Blinklist, Furl edota Connotea.

Iturriak:

- http://eibar.org/blogak/prospektiba/archive/2005/02/15/172 

- http://infovis.lacoctelera.net/post/2007/08/02/marcadores-sociales-investigacion

- http://es.wikipedia.org/wiki/Marcadores_sociales

HLT-ko kontzeptu batzuk

Gaiaren inguruko terminologia azaltzen saiatuko gara lau kontzepturen definizioekin:

Makina bidezko itzulpena; edo Machine Translation (MT), lengoaia natural batetik bestera, testu edo hizkerak itzultzeko, softwarearen erabilera ikertzen duen konputagailu bidezko linguistikaren arlo bat da. Hasiera batean hitzez-hitzeko itzulpen soiletara mugatzen zen, baina gaur egun egitura konplexuen arteko itzulpenak ere egiten dira.

Makinaz lagundutako itzulpena (machine aided translation); TAO bezala ezaguna, informatikako programen bidez eginiko itzulpenari ematen zaion izendapena da. Adibidez, itzulpen memoriak sortu eta antolatzen dituztenak.

Hizkuntza askotako edukien kudeaketa (multilingual content managament); kudeatzaileek weg orrien hizkuntza desberdinetako bertsioen bidez ahalik eta pertsona gehienetara iritsi nahi dute. Gaur egun informazio bat hartzaile kopuru handiena izan dezan hizkuntza desberdinetara itzultzea ezinbestekoa baita.

Itzulpenerako teknologia (translation technology); hizkuntza desberdinen arteko hizkera era simultaneoan itzultzea helburutzat duen teknologia da, bai idatziz bai ahoz.

Iturriak:

- http://content.library.utoronto.ca/rcat/services/mttc/

- http://www.geocities.com/langtecheval/

- http://en.wikipedia.org/wiki/Machine_aided_translation

Itzulpenen adibideak (MT sistemaz)

 

Itzultzerako orduan ez da berdina izaten jatorri bera duten hizkuntzen arten egitea (katalana, gaztelera, portugesa,etab.) edota jatorri desberdina dutenen artean egiten denean (gaztelera, ingelesaerrusiera,etab.). Azken hauek egitura eta esanahi arazoak direla eta zailagoak dira egiten.

   Hona hemen gaztelaniatik katalanera itzulitako berri baten zati bat. El periódico de Catalunya-tik hartutakoa da; lehenbizikoa gaztelaniako bertsiotik eta bigarrena katalanekoatik. Hirugarrena berriz itzultzaile automatiko batekin gauzatutakoa da. Testuak aztertu eta gero ondorioztatu daiteke itzultzaile automatikoak lan oso ona burutu duela, katalanezko bertsioarekin ia bat etortzen baita.

1.”Cuando los agentes de policía llegaron anoche al lugar de los hechos, se encontraron ya sin vida a las víctimas, una mujer de unos 50 años, y su hijo, de unos 20. La policía enmarca el doble asesinato en un posible ajuste de cuentas relacionado con el tráfico de drogas, según las fuentes informantes”.

2.”Quan els agents de policia van arribar ahir a la nit al lloc dels fets, van trobar sense vida les víctimes, una dona i el seu fill. La policia emmarca el doble assassinat en una possible revenja relacionada amb el tràfic de drogues, segons les fonts informants”.

3.”Quan els agents de policia van arribar ahir a la nit al lloc dels fets, es van trobar ja sense vida a les víctimes, una dona d’uns 50 anys, i el seu fill, d’uns 20. La policia emmarca el doble assassinat en un possible venjança relacionat amb el tràfic de drogues, segons les fonts informants”.

   Oraingo honetan eitb24-tik hartutako ingeleseko(b), frantseseko(a) eta gaztelerako(c) bertsioak dira eta jarraian datozenak gazteleratik ingelesera eta frantsesetik gaztelerara eginiko itzulpenak itzultzaile automatikoarekin. Esaldi motz hauek nahiko ondo itzulita daude, baina arazoak ikusten dira lehenengoan “dar a luz” “give to light” itzultzerakoan (give birth, ordez) eta bigarrenean “donne le jour” “da el día” bezala hartzean (dio a luz-en ordez).

a) Chine: la femme sauvée deux jours après le séisme donne le jour à un bébé.

b) China: a woman who was rescued two days after the quake gives birth to her child.

c) China: da a luz la mujer que fue rescatada con vida dos días después del terremoto.

1.China: it gives to light the woman who was rescued with life two days after the earthquake.

2.China: la mujer salvada dos días después del seísmo da el día a un bebé.

Iturriak:

- http://oesi.cervantes.es/traduccionAutomatica.html

- http://www.eitb24.com/

- http://www.elperiodico.com/

Itzulpengintzaren ezaugarri nagusiak

Itzulpengintza arloaren ezaugarrietaz ari garenean irtetea aurrikusita dugun iinformazio fluxuaz ari gara, itzulpena jasotzera doanaren ikuspuntutik. FEMTI-ren arabera hiru dira nabarmenteko moduko ezugarriak:

ASIMILAZIOA; asimilazio arloaren azken helburua erakunde kanpoko jendeak ekoiztutako bolumen marduleko testuak ikuskatzea da, hainbat hizkuntzetan.

DISEMINAZIOA; hedakuntzaren xedea erakundearen barnean sortutako agiriak gainontzekoei helaraztea da.

KOMUNIKAZIOA; hizkuntza desberdinak hitz egiten dituzten pertsonen arteko elkarrizketa erraztu nahi da, horretarako itzulpenaren maila ona izatea garrantzitsua delarik.

Iturria:

http://www.issco.unige.ch:8080/cocoon/femti/st-home.html

HLT-ko ikerketa gaiak

Mundu osoan banatuta dauden HLTari buruzko ikerketa zentro eta elkarteek hamaika gai desberdin jorratzen dituzte, eta horietako batzuk artikulu honetan biltzen dira.

Gertukoenengandik hasteko, Lengoaia Naturalaren Prozesamendurako IXA taldeak itzulpen memorien sorkuntzan, hiztegi kontsultarako sistema aurreratua garatzen, gramatika eta estilo zuzentzileekin, corpus eleanitza eta lerrokatua biltzen, eta hiztegi elktronikoan dihardu lanean, beste gai batzuen artean.

Alemaniako Deutsches Forschungszentrum für Künstliche Intelligenz-ek (DFKI) berriz, dokumentazio aurkibideak alemanieraz eta ingelesez egin, prozesatutako informazioa hizkuntza anitzetan kodifikatu, aukeratutako informazioak modu automatikoan egituratu eta agertu, ditu lan lerroetako batzuk.

 Language Technology Group eskoziarrak, zientzia eta teknologiaren ekintza bateratuan, semantika arruntaren eta ezagupenaren arteko konbinaketa, etb.etan dihardu.